گروه زبان و ادبیات فارسی آذربایجان شرقی

یاداشت های انتقادی و مقالات همکاران در مورد کتب درسی

موضوع: اشكالات موجود در بياموزيم هاي صفحات 18 و 30 كتاب زبان فارسي 3 رياضي و تجربي

( واژه هاي هم آوا، واژه هاي هم نام )

در كتاب زبان فارسي 3 مبحث واژه هاي هم آوا مطرح شده است و كلماتي چون: ( زرع و ذرع )،‌ ( حوضه و حوزه )، ( غدير و قدير )، (سمن و ثمن ) و واژه هايي مانند : ( روان: روح و روان: جاري )، ( گور: قبر و گور: گور خر ) هم آوا دانسته شده است. بديهي است كه نوع و ميزان هم آوايي در پاره اي از اين واژه ها متفاوت است، مثل: ( قدير و غدير ) با (گور و گور) از همين نوع است: ( ذرع و زرع ) با (شير و شير).

   بهتر است جهت تدقيق بحث اين دوگانگي را با نام هاي رايج در زبان شناسي از همديگر جدا كرد. به عبارتي واژه هايي از نوع ( القا و الغا) ، ( منسوب و منصوب ) را كه صرفا در نظام آوايي و گفتاري با هم برابرند واژه هاي هم آوا مي نامند و واژه هايي از نوع ( گور و گور ) ، ( روان و روان ) كه علاوه بر نظام آوايي و گفتاري در نوشتار هم برابر هستند، واژه هاي هم نام ناميده مي شود. در اين نوع جدا سازي حتي واژه هايي چون ( خويش و خيش ) ، ( خواست و خاست ) هم مي توانند هم آوا تصور شوند.

   بحث بعدي مربوط به توضيحي است كه كتاب درباره ي واژه هاي هم آوا  نوشته است. واژه هايي نام برده شده كه به سه دسته تقسيم شده اند كه به نظر مي رسد دسته ي دوم قابل بحث باشد. در اين قسمت آمده است واژه هايي كه در يك واج اختلاف دارند. كتاب دو مثال آورده كه هر دو ايراد دارند. مثال نخست قدر و غدر.

   بهتر است نوع تلفظ واژه هايي اين چنين با حركه گذاري مشخص شود تامنظور از ساخت آوايي كلمه روشن شود.به عنوان مثال:qadar – qadr  خوانده نشود .

   نكته ي مهمتر اين كه در مثال نخست، هچ يك از واژه ها در واج اختلاف ندارند چه برسد به يك واج و بيشتر . وآنگهي بر اساس چنين توضيحي مي توان جفت واژه هايي ( باد و بيد ) ، ( چرم و نرم) ، ( خيز و خيك ) و را هم مي توان اضافه كرد.

   اما در مثال دوم ( صلاح و سلاح) علاوه بر اين كه همان ايراد هاي پيش گفته شده مطرح است بايد گفت اين واژه ها در يك واج اختلاف ندارند و دامنه ي اختلاف آن ها به مصوت ها هم مي رسد. بنا بر اين كل بحث چنين اصلاح مي شود كه اين واژه ها به هم آوايي ناقص رسيده اند نه مانند ( قدر و غدر ) كه هم آوايي كاملي دارند.

                                                                      محمود علي اصغري

                                             كارشناس ارشد و دبير زبان و ادبيات فارسي منطقه ي بستان آباد 

+ نوشته شده در  چهارشنبه پانزدهم اسفند 1386ساعت 11:49  توسط گروه ادبیات فارسی استان  |